به نقل از دومین شماره "گفتار سبز" فصلانه تخصصی ی طنز و کاریکاتور، تابستان ۸۷
نوشتهي: ريكاردو فراتوليللو و فرانچسكو كولـِللي۱
مترجم: سيد مصطفي جهانبخت
سرفصلهاي اصليي طنز در آثار پيراندللو:
روي حزنانگيز زندگي، يكي از نمونه سرفصلهاي ادبيي اوايل قرن بيستم، درتمام مهمترين كارهاي پيراندللو آشكار است. در دورهي ناپايداري وترديد درتمام اروپاي حيرتزده از جنگجهاني و انقلابهاي كارگري است كه مردم نسبت به علم شروع به از دست دادن اعتمادشان ميكنند و به طورچشمگير كمال مطلوبهاي بورژوازي فروكش ميكند. اين مردم هويتشان را نيز گم كردهاند و زندگيشان پر از غم و اندوه است؛ اما پيراندللو آن اندوه را با طنزي عجيب لباس ميپوشاند كه همواره اثر هنري اش را شاخص مينمايد. حتي اگراين نويسندهي سيسيلي با اين فرض كه فقط مردي است كه مينويسد و نميخواهد يك فيلسوف باشد، دست آخر نوعي علم وجود انسان ايجاد ميكند.
در قسمتي از «مرحوم ماتيا پاسكال۲» - رماني كه اولين كار مهم پيراندللو محسوب ميشود و در آن شروع به ترسيم چنان علمي ميكند- قهرمان داستان وانمود ميكند كه مرده است تا زندگيي جديدي شروع كند كه البته بخت چنداني در آن ندارد و فقط چند گل روي آرامگاه خودش ميگذارد. اين صحنه مردي را نشان ميدهد كه خودش را دفن ميكند - اين امرهمزمان خنده دار وتاثرانگيز است - مثل تمام مردمي كه زندگيشان را دفن ميكنند، با نگرشهايشان و يكنواختيي روزهايشان وجود خود را ميميرانند. تراژدي واقعيي انسانها لبخندي است كه هركس دارد، آن هم زماني كه آشكار شود و درك كنيم كسي كه بهوسيله حوادث برجستهي زندگياش تصور ميشده كه خندهدار و احمق است؛ انساني شبيه ما است و زندگيمان توسط ديگران شبيه زندگيي او ديده ميشود: لبخند، تلخ ميشود.
پيراندللو مينويسد كه احساسي قابل تغيير درهرانسان است، و نه آگاهيي مداومي از زندگي، انسان خلاف درخت است كه بدون شناخت وجودش زندگي ميكند و باران و برف را بدون آگاهي ازحالت ويژهشان همچون خودش به حساب ميآورد. اما انسانها آن «بخت بد۳» را ندارند، آنها جرياني را دربدنهايشان احساس ميكنند كه به عنوان زندگي شناخته شده و آنچه كه آنها درخودشان احساس ميكنند را حقيقت به شمار ميآورند.
طنز بالاترين نوع هنر است كه انسان ميتواند بسازد، چرا كه تنها موجودي است كه ميتواند بيهودگيي زندگي را دربهترين شكل برجسته سازد. اين نظر ميتواند با نظر هگل۴ مقايسه شود كه هنر را راهي براي برجسته ساختن ماهيت زندگيي بشر ميدانست - براي اين فيلسوف لهستاني [!]، موسيقي بهترين هنر بود-.
تاثير ديگر نويسندگان بر ادبيات پيراندللو:
با خواندن مهمترين اثار اين نويسندهي سيسيلي به سرعت تاثير ديگر نويسندگان را درك مي كنيم. پيراندللو مطمئن بود كه طنز بايد بعنوان مبحثي علمي تدريس شود، به همان صورت كه فرهنگ مثبت گراي اواخر قرن ۱۸ پيشنهاد كرده بود بهترين راه محدود كردن آن نيز كاربرد روان شناسي است. اما اين تصور فردگرايانهي انسان همانندتر به تصور قرن بيستم است تا همانند تصور قرن نوزدهم.
پيراندللو قصد جدا كردن طنز از كنايه را داشت. براي انجام اين كار، او مجبور به تحليل دو اثر سلحشوريي مهم شد: «اورلاندوي خشمگين۵» اثر اِرياستو۶ و «دن كيشوتِ۷» سروانتس۸. براي پيراندللو اثر اول بهترين شعر كنايه آميزي است كه در آن ارياستو دنيايي ناپديد شده را توصيف مي كند وتمام شعر متمركز بر پلهي نازكي است كه حقيقت را از وهم جدا مي كند. درعوض دن كيشوت به ما اجازه مي دهد به ناتواني آن مرد در برابر اوهامش بخنديم - او نميتواند جهان واقعي را بپذيرد - اما به ما اين اجازه را نيز ميدهد تا فكر كنيم كه ما از پيدا كردن روياهاي يافت نشدني در جهان صرف نظركردهايم. پيراندللو در «مقاله اي در باب طنز۹» (۱۹۰۸) نوشت: «طنز، لوده بودن را نفي ميكند؛ با استفاده از آن، از آن فراتر ميرود، در برابرش نفوذ ميكند و بسياري از احساساتش را ميگيرد، و با ارائه ي ضد آن نابودش ميكند».
او خود را وقف رمان كرد آن هم در زماني كه درايتاليا برخي نويسندگان هنوزبه مهمترين موضوعات حقيقت گرايي علاقهمند بودند. ما بايد به خاطر بياوريم اين نوع ادبيات از مثبت گرايي و به خصوص از نويسندههايي چون زولا۱۰ و برادران دوگانكر۱۱ منشا يافته است. پيراندللو ويژگيهاي اصليي حقيقت گرايي را نمايان مي كند: دررمانهايش قصهگو داستان را اظهارميكند و اجازهي ديدن ايدههايش را ميدهد، بسياري از توصيفهاي منظره را پاك ميكند و بالاتر از همه در آثار تئاتري اش از تك گوييهاي زيادي استفاده مي كند. در آثار پيراندللو هرگز شخصيتها توسط اميال مغلوب نشدهاند، طنزپرداز مجبوربه ازدست دادن كنترل داستان نيست و خواننده نوعي دلسوزي براي قهرمان رمانها خواهد داشت. از اين گذشته او عينيت مفهوم واقعيت را نفي ميكند، تفسير جديد ايستا نيست ونويسنده مجبورنشده است كه راه علمي را ادامه بدهد تا نگرشهاي انسان را توصيف كند. آن گونه كه بـِري۱۲ ميگويد پيراندللو «مانع طبيعت گرايي۱۳» را بررسي ميكند و در تصورجديدش ازواقعيت توسط ديگران پيروي ميشود. در مقالهاي در باب طنز و در فلسفهي زندگياش، مشخصهي اين نويسندهي سيسيلي، جريان پذيري از برگسن۱۴ آشكار است حتي براي آنچه كه به طنز مربوط شده است.
مقالهاي در باب طنز:
اين مقالهي به واقع مشهور پيراندللو به نحوي با هر آنچه تا سال ۱۹۰۸ نوشته برابري ميكند و در آن طنز و آنچه آن را از لودگی متفاوت ميسازد را تشریح مينمايد. لودگی مبتنی بر آگاهی به واقعيت است، آگاهي به رفتار و به شيوهي زندگي: «پيش آگاهی از تضاد۱۵» است. درعوض، طنز، عبارت از نوع قويتري از آگاهي ميباشد: با پايان آن شناختي آغاز ميگردد كه به ما اجازه خواهد داد حقیقتی دیگر را درك كنيم.
در اين مقاله مثال پیرزنی را به كارميبرد كه به خود جرات ميدهد لبخندي براي خوش قيافهتر شدناش بزند - او با تقلب خود را جوانتر از سن و سالاش نشان ميدهد - و بعد از اولين لبخندها؛ شروع ميكند به فكركردن راجع به آنچه كه زندگياش ميتواند باشد: او فقط ميتواند با تقلبی كه ميكند عشق شوهرش را بهدست آورد. بنابراين، بعداز آگاهي از تضاد - كه مضحك است - واکنش نشان ميدهيم و سپس «احساسی از تضاد۱۶» پيدا ميكنيم كه در آن طنز يافت مي شود. ما ميتوانيم ازاين لبخندها بفهميم كه آنها شاخصههاي طبیعت انسان هستند و اين نگرش انسان را به زندگي كردن در تلخيها رهنمون مينمايد.
هنگامي كه پيراندللو مجبور به ارائهي وصف طنزپرداز ميشود، اين گونه مينويسد كه طنزپرداز هر احساسي را كه بر او وارد ميشود به سرعت به دو نيمهي احساسيي متضاد تقسيم ميكند: طنزپرداز انساني است كه نميتواند احساسي را تحمل كند بدون داشتن متضاد آن در روحش كه به تضاد ميخواندش، و حتي اگر به خاطر آنكه شجاعت ديدن اين بخش از خودش را ندارد، بخواهد آن احساس متضاد را بپوشاند، باز هم مضحك مينمايد تا جدي - او همزمان ويولن و كنترباس است -. طنز پيراندللو اين گونه است، كنايهاي كه از تضاد درونيي زندگي برميخيزد.
------------------------------------------------------------------
Luigi Pirandello *، لوييجي پيراندللو نويسنده و نمايشنامه نويس ايتاليايي (۱۹۳۶-۱۸۶۷)
۱- Riccardo Frattolillo and Francesco Colelli
۲- The Late Mattia Pascal
۳- sad fortune
۴- Georg Wilhelm Friedrich Hegel ، گئورگ ويلهلم فريدريش هگل، فيلسوف آلماني (۱۸۳۱-۱۷۷۰) كه ديالكتيك تضادش اثر زيادي بر اگزيستانسياليسم و ماركسيسم داشت.
۵- The Furious Orlando
۶- Ludovico Ariosto ، شاعر ايتاليايي (۱۵۳۳-۱۴۷۴)
۷- Don Quixote
۸- Miguel de Cervantes ، ميگوئل دو سروانتس نويسنده ي اسپانيايي (۱۶۱۶-۱۵۴۷)
۹- The Essay about Humour
۱۰- Emile Zola ، اميل زولا نويسنده و منتقد فرانسوی (۱۹۰۲-۱۸۴۰)
۱۱- Edmond (Louis-Antoine Huot) De Goncourt ، ادموند (لويي-آنتوان هوئت) دوگانكر (۱۸۹۶-۱۸۲۲) و برادرش (Jules (Alfred Huot جولز (آلفرد هوئت) (۱۸۷۰-۱۸۳۰) رمان نويسان مشترك فرانسوي
۱۲- Sir James Matthew Barrie ، سر جيمز متيو بري رمان نويس و نمايشنامه نويس اسكاتلندي (۱۹۳۷-۱۸۶۰)
۱۳- barrier of naturalism
۱۴- Henri Louis Bergson ، هنري لويي برگسن نويسنده و فيلسوف فرانسوی (۱۹۴۱-۱۸۵۹) برنده جايزه نوبل ادبيات درسال ۱۹۲۷
۱۵- premonition of the opposite
۱۶- feeling of the opposite
|
+|
نوشته شده در سه شنبه
1387/06/26ساعت 0:28 توسط مدیر گروه
|
«رومئو و ژوليت» يكي از مشهورترين نمايش هاي شكسپير است. هر كسي مي تواند دليل هاي زيادي بياورد كه چرا اين نمايش چنين موفقيت بزرگي كسب كرده است، اما از مهمترين دلايل مي تواند كاربرد طنز در آن باشد. دليل اصلي براي انجام دادن اين كار، آرام كردن تنش هاي درون نمايش است و ديگر آن كه تماشاچيان دوره ي اليزابت را سرگرم و مجذوب نمايد.
